← Bloga dön

My Blog: Post AGI · Yazı 24

Büyük Tepinme: 2020’den Beri Hayat Neden Bozuk Geliyor?

2020’den bu yana toplumun büyük bir kısmı, modern dünyayı bir arada tutan güvenlik bariyerlerine isyan etti. Sorunlar gerçekti; çözümler hayalîydi.

Gökhan Mergen portresi
Gökhan Mergen My Blog: Post AGI

Modern hayatın yüzeyinin altında, kimsenin yüksek sesle söylemediği ama bir uğultu gibi hiç dinmeyen ortak bir kanaat var: 2020’de bir şey kırıldı ve bir daha tam olarak yerine oturmadı.

Tedarik zincirlerinden, maske zorunluluğundan ya da uzaktan çalışma kurallarından söz etmiyoruz. Kâğıt üzerinde dünya yıllar önce normale döndü. Cuma akşamları restoranlar tıklım tıklım. Stadyumlar gürül gürül. İşe gidip gelenler yine trafikten yakınıyor. Yine de pek çok kişinin dikkat çektiği gibi, hayatın dokusu temelden değişmiş gibi: daha yavan, daha öfkeli ve tuhaf biçimde bitkin. Sanki toplum yeniden başlatılmış; masaüstündeki bütün simgeler yerli yerine gelmiş, ama alttaki işletim sistemi bozulmuş.

Hayatın ayarı neden hâlâ bozuk gibi?

Cevabın, 2020’de başımıza gelenle pek ilgisi olmayabilir; asıl mesele, buna nasıl tepki verdiğimiz. Son altı yıldır toplumun yarısından fazlası, eline gelen kartlara karşı bitmek bilmeyen ve kendine zarar veren bir isyana kilitlenmiş durumda.

Bariyerlere İsyan

2020’nin şok dalgaları vurduğunda modern hayattaki gerçek çatlakları açığa çıkardı. İnsanlar korkmuş, yalnızlaşmış ve bunalmıştı. Kimse yanılmasın: Sorunlar gerçekti.

Ama halkın geniş kesimleri, bozulanı soğukkanlılıkla onarmak yerine masayı topyekûn devirmeye karar verdi. Krupiyenin desteye hile kattığına inanmış, sinirleri tepesinde bir kumarbaz gibi, toplum modern dünyayı onlarca yıldır sessizce ayakta tutan temel direklere isyan etmeye başladı.

Bir yanda, kapanmalardan ve zorunluluklardan duyulan haklı bıkkınlık, savaş sonrası düzenin toptan reddine dönüştü. Birden her şey baltanın altındaydı: aşılar, serbest piyasa ekonomisi, yasal göç, transatlantik ittifaklar ve mali disiplin. İnsanlar, kusurlu da olsa bu kurum ve normların hepsine başkaldırdı; onları yıkmanın popülist bir altın çağ başlatacağı yanılsamasına kapılmışlardı. Bariyerleri söküp attık, şarampolde daha rahat gideceğimizi sandık. Gitmiyoruz.

Öte yanda başka türden bir isyan kök saldı: insan doğasının karmaşık gerçeklerine karşı bir başkaldırı. Gerçek ve hayalî adaletsizliklerle yüz yüze gelen bir kültürel hareket, her derde deva olarak "Hakkaniyet" talep etti; yalnızca fırsat eşitliğini değil, tepeden tasarlanmış bir sonuç eşitliğini. İnsanlar arasındaki temel sürtüşmeyi, bürokrasi eliyle yeniden programlanabilecek bir yazılım hatası gibi gördü ve ideolojik alternatifin daha adil, daha uyumlu olacağını varsaydı. Olmadı.

Gerçek Sorunlarla Hayalî Çözümler Arasında Savrulmak

2020 sonrasındaki huzursuzluğumuzun asıl kaynağı bu: İnsanlık, gerçek sorunlarla hayalî çözümler arasında savrulup durdu.

Bir gencin nasıl isyan ettiğini düşünün. Ergenlik bunalımı illa ki sahte değildir. Büyümek gerçekten zordur, dünya adil değildir, otorite figürleri de hata yapar. Duygular gerçektir. Ama kapıları çarpmak, okulu asmak ve köprüleri atmak gencin sorunlarını hiçbir zaman çözmez. İsyan o an baş döndürücüdür, insana haklı olmanın verdiği bir güç sarhoşluğu yaşatır; ama ertesi sabah durumunuz eskisinden kötüdür.

2020’den bu yana siyasetimiz ve kültürümüz kolektif bir ergenliğe hapsolmuş durumda. Üçkâğıtçılar, ideologlar ve algoritmalar milyonlarca insanı, karmaşık bir dünyanın cevabının sahte bir haçlı seferi olduğuna inandırdı.

  • Enflasyona ve ekonomik kaygıya mı kızgınsınız? Serbest ticareti yerle bir edin, mali aklıselimi bir kenara atın.
  • Toplumsal sürtüşmeye ve tarihsel adaletsizliğe mi kızgınsınız? Liyakati yıkın, dil polisliği yapın.
  • Kurumların haddini aşmasına mı kızgınsınız? Kurumları toptan ateşe verin.

Bu isyanların hiçbiri işe yaramadı. Hiçbiri, alttaki sorunların tek birini bile çözmedi. Bunun yerine komşuları düşmana çevirdi, gündelik hayatı da yorucu bir ideolojik savaş alanına dönüştürdü.

Akşamdan Kalma

"Hayatın tadı" 2020 öncesindeki sıcaklığına dönmediyse sebebi basit: Yıllarca tezgâhlanmış bir öfkenin içinde yaşayıp bunun psikolojik bedelini ödememek mümkün değil.

İnsanlar kandırılıp sahte çözümler uğruna hayalet savaşlara sürüklendi. Bu arada milyonlarca kişi kendine adeta kültürel bir travma sonrası stres bozukluğu yaşattı. Sürekli savaş ya da kaç modunda yaşadılar; kıyametin koptuğuna ve bir normu daha yıkmanın sonunda huzur getireceğine inandılar.

Şimdi fatura geldi. Serbest piyasaya, mali disipline, ittifaklara ve en temel toplumsal güvene aynı anda isyan ederseniz ütopyaya kavuşmazsınız. Elinize her şeyin en kötüsü geçer: tıkanmış bir yönetim, ekonomik çalkantı, parçalanmış topluluklar ve en yüksek standartlarımızı değil, en kötü dürtülerimizi yansıtan liderler.

Restoranlar yine dolu, konserler yine gürültülü. Ama çatı her aktığında evi ateşe verme dürtüsünü geride bırakacak kadar büyümedikçe, hayalî haçlı seferlerini bırakıp gerçek sorunları onarmak gibi sıkıcı ama yetişkince bir işe girişmedikçe, hayat hep biraz bozuk gelmeye devam edecek.

Abone ol

Yeni yazıları e-postayla alın.

Yeni yazılar Substack üzerinden e-postayla gelir. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz. E-postalar İngilizcedir. Ya da takip edin: RSS feed.

Substack'te abone ol

Yorumlar