Her şey bir YouTube videosuyla başladı.
Eşime bir belgesel göndermiştim. Bittikten çok sonra bile insanın aklından çıkmayan hikâyelerdendi. Olağanüstü bir şey anlattığından değil belki; hayatımızın büyük kısmında görmezden gelmeye çalıştığımız bir gerçekle, kendi ölümlülüğümüzle yüz yüze getirdiği için.
Biraz sonra eşimden cevap geldi:
"İyi ki bir çocukları olmuş."
Ne demek istediğini hemen anladım.
Hikâyedeki kadın, bu dünyadan kimsenin istemeyeceği kadar erken ayrılma ihtimaliyle karşı karşıyaydı. Ama dünyaya yeni bir hayat getirmişti. O gittikten sonra da ondan bir parça yaşamaya devam edecekti.
Bu da beni düşündürdü.
Öldüğümüzde geride tam olarak ne bırakıyoruz?
Kalıcılık Yanılsaması
Sonsuz vaktimiz varmış gibi yaşıyoruz.
Beş yıllık planlar yapıyor, emeklilik için para biriktiriyor, eşya yığıyoruz. Kariyerimizi dert ediyor, ufak tefek şeyler yüzünden tartışıyor, yaşamak istediklerimizi daha uygun bir geleceğe erteliyoruz.
Plan yapmak elbette gerekli. Başka türlü hayat yürümez.
Ama bütün bu planların altında, üzerine pek düşünmediğimiz bir varsayım yatıyor: Yarın nasılsa gelecek.
Oysa garantisi yok.
Hayatımız geçici bir düzen. İçinde yaşadığımız beden, kurduğumuz ilişkiler, edindiğimiz eşyalar, hatta inşa etmek için onlarca yıl harcadığımız kimlik... Hepsi sınırlı bir zaman aralığına sığıyor.
Bunu aklen biliyoruz.
Ama bir şeyi bilmek başka, onu gerçekten kabullenmek başka.
Ölüm Akışınıza Düşünce
Son birkaç yıldır, hayatı beklenmedik bir yöne sapan birkaç YouTube içerik üreticisini takip ediyorum.
İkisi ileri evre kansere yakalandı. Bir diğerine multipl skleroz teşhisi kondu.
Bunlar seyri de olası sonuçları da birbirinden çok farklı hastalıklar. Ama insanların ağır sağlık sorunlarıyla herkesin gözü önünde boğuştuğunu izlemek bana bir şeyi çok net gösterdi: Hayat, hiç haber vermeden kökten değişebilir.
Birini yıllarca internetten takip etmenin insanı derinden etkileyen bir yanı var.
Kariyerlerini nasıl kurduklarını, yeni evlere taşınmalarını, evlenmelerini, çocuklarının dünyaya gelişini, seyahatlerini, tutkularının peşinden gidişlerini izlersiniz. Onlarla hiç tanışmamış olsanız da hayatları sizinkiyle yan yana akar.
Sonra bir gün, "Sizinle Zor Bir Haber Paylaşmam Gerekiyor" gibi başlıklı bir video düşer önünüze.
Alıştığınız hikâye birden değişir.
Birkaç ay önce kameralardan, seyahatlerden ya da gündelik projelerinden bahseden kişi, şimdi kemoterapiyi, tıbbi belirsizlikleri ya da kronik bir hastalıkla yaşamayı öğrenmeyi anlatıyordur.
Bir anlığına onun hayatıyla sizinki arasındaki mesafe kaybolur.
Çünkü aynı şeyin sizin de başınıza gelebileceğini fark edersiniz.
Ya da sevdiğiniz birinin.
"Bunları İzlemeyi Bırak Artık"
Bu hikâyelerden eşime bahsettiğimde gayet anlaşılır bir tepki verdi:
"Bu kadar insanı takip etmek seni depresyona sokacak. Başka bir şey izle!"
Güldüm.
Çünkü bu hikâyeleri gerçekten iç karartıcı bulmuyorum.
Hüzünlü mü? Bazen.
Duygusal olarak zor mu? Kesinlikle.
Ama iç karartıcı mı? Pek sayılmaz.
Ben onları hayatın doğal döngüsünün bir parçası olarak görüyorum.
İnsanlar doğar. Büyür. Sever. Üretir. Mücadele eder. Hastalanır. Yaşlanır; ya da bazen yaşlanmaya fırsat bulamaz.
Ve sonunda ölür.
Bu karamsar bir dünya görüşü değil.
Gerçeğin ta kendisi.
Bana tuhaf gelen, öyle değilmiş gibi yapmak için ne kadar çok enerji harcadığımız.
Doğumu, gençliği, başarıyı ve büyümeyi kutluyoruz; yaşlılığa, hastalığa ve ölüme ise neredeyse hikâyenin akışını bozan utanç verici kesintilermiş gibi davranıyoruz.
Oysa onlar da aynı hikâyenin parçası.
Ölümün hayatta yeri olmadığında ısrar ederken hayatı bütünüyle kucaklayamazsınız.
Aslında Geride Ne Bırakıyoruz?
Eşimin çocukla ilgili sözü, beni defalarca düşündüğüm bir soruya geri götürdü.
Biz gittiğimizde geriye ne kalıyor?
Kimi için çocuklar ve torunlar.
Kimi için kitaplar, müzik, icatlar, kurduğu işler, sanat eserleri, bilimsel keşifler ya da fikirler.
Çoğumuz içinse daha sessiz bir şey.
Yardım ettiğimiz insanlar. Birinin hatırladığı sohbetler. Aktardığımız değerler. Paylaştığımız bilgi. Başkalarının hayatında yarattığımız küçük değişiklikler.
Belki biri, otuz yıl önce yaptığımız bir şakayı hatırlıyordur.
Belki bir çocuk, annesinden ya da babasından kaptığı bir alışkanlığı sürdürüyordur.
Belki ortaya koyduğumuz bir şey, hiç tanımadığımız insanların işine yaramaya devam ediyordur.
Çocuklar elbette ebeveynlerinin uzantısından ibaret değildir. Kendi gelecekleri ve amaçları olan bağımsız insanlardır. Çocuk yapmak da geride bir şey bırakmanın anlamlı tek yolu değil.
Ama hayatın kuşaktan kuşağa sürüp gitmesinde güzel bir şey var.
Bizden öncekilerin biçimlendirdiği bir dünyayı devralıyoruz. Buradaki kısa süremizde elimizden ne geliyorsa katıyor, sonunda da onu bizden sonra gelenlere bırakıyoruz.
Hikâyenin sahibi hiçbirimiz değiliz.
Hepimiz çok daha büyük bir şeyin içinden gelip geçiyoruz.
Kefenimizi Alıp da Çıktık Yola
Konuşmamızın sonunda Türkçe bir cümle yazdım:
"Biz kefenemizi alıp da çıktık yola."
Yani:
"Bu yolculuğa daha en baştan, kefenimiz yanımızda çıktık."
Yarı şakaydı. Arkasına birkaç gülen surat bile eklemiştim.
Ama üzerine düşündükçe o cümlenin ardındaki felsefeyi daha çok seviyorum.
Doğduğumuz andan itibaren ölüm de işin içinde.
Ölümlülüğün birdenbire gündeme geldiği ayrı bir an yok. O hep oradaydı.
Bunu kabullenmek, korku içinde yaşamak ya da sonu kafaya takmak demek değil.
Tam tersi.
Ölümlülüğü asla yaşanmaması gereken olağanüstü bir felaket gibi görmeyi bıraktığınızda, hayatı daha berrak görmeye başlayabilirsiniz.
Anlamsız tartışmaları kazanmayı eskisi kadar dert etmeyebilirsiniz.
Sonunda ihtiyacınız olmayacak şeyleri biriktirmeye daha az takılabilirsiniz.
Önemli olan her şeyi ertelemeye daha az razı olabilirsiniz.
Sevdiğiniz insanlarla daha çok vakit geçirmek isteyebilirsiniz.
Değerli bir şey ortaya koymak için daha çok heves duyabilirsiniz.
Kayda değer hiçbir şeyin yaşanmadığı sıradan bir öğleden sonranın kıymetini daha iyi bilebilirsiniz.
Tuhaf ama ölümün farkında olmak, gündelik hayatı daha değerli hissettirebilir.
Bunalmak Başka, Farkında Olmak Başka
Bence ölümlülüğe takılıp kalmakla onu anlamak arasında önemli bir ayrım var.
Ölümü kafaya takmak, bütün dikkatinizi yutmaya, sürekli kaygı üretmeye ya da sizi hayata katılmaktan alıkoymaya başladığında sağlıksız bir hal alabilir.
Ama ölümlülüğü kabul etmek bambaşka bir şey.
Bir tür bakış açısı.
Stoacı filozoflar bunu kavramıştı. Pek çok Budist gelenek de öyle. Farklı kültürlerde, farklı yüzyıllarda insanlar dönüp dolaşıp aynı sonuca vardı: Hayatın geçiciliğini görmek, daha bilinçli yaşamamıza yardım edebilir.
Amaç her dakika ölümü düşünmek değil.
Arada bir vaktimizin sınırlı olduğunu hatırlamak ve bu bilginin o vakti nasıl geçirdiğimizi etkilemesine izin vermek.
Korkuyla değil.
Kıymetini bilerek.
İyi Bir Hayat Kalıcılık Gerektirmez
Belki de en büyük hatamız, bir şeyin anlamlı olması için sonsuza dek sürmesi gerektiğini sanmak.
Güzel bir gün batımı birkaç dakika sürer.
Harika bir sohbet belki bir saat.
Çocukluk yalnızca birkaç yıl.
Bir insan ömrü, uzun olanı bile, dünyanın tarihi yanında şaşırtıcı derecede kısadır.
Yine de bunların hiçbiri bittiği için anlamsızlaşmaz.
Onları kıymetli kılan şeylerden biri de geçici olmaları.
Belki geride kalıcı bir anıt bırakmamız gerekmiyor.
Belki iyi yaşamak, iyi sevmek, bir şeyler katmak ve yolculuğu çevremizdekiler için biraz daha güzelleştirmek yeterlidir.
Belki de soru yalnızca "Ben gittikten sonra geriye ne kalacak?" değildir.
Belki daha iyi bir soru şudur:
"Hâlâ buradayken, elimdeki zamanla ne yapıyorum?"
Bence asıl ders bu.
Hüzün değil.
Teslimiyet değil.
Yalnızca hayatta olmanın ne olağanüstü bir ayrıcalık olduğunun biraz daha farkına varmak.
Ne de olsa kefenimizi alıp da çıktık yola.
Bari yolculuğun tadını çıkaralım.
Bir YouTube videosu üzerine yaptığımız bir sohbetten, internette takip ettiğimiz insanların hayatlarından esinlenerek yazıldı.

Yorumlar